Hoe is Bitcoin ontstaan?

Als je er lang over nadenkt is geld maar een raar fenomeen. We gebruiken het allemaal dagelijks om onze boodschappen te doen en ontvangen het maar al te graag als salaris, maar wat is het precies? Het is best moeilijk om uit te leggen wat geld is. Het is eigenlijk vreemd dat er simpele stukjes papier bestaan met getallen erop die voor ons geld vertegenwoordigen; dat we naar de supermarkt kunnen en daar allemaal eten kunnen kopen in ruil voor een stuk papier. De enige reden waarom dit werkt is omdat mensen het vermogen hebben om massaal in concepten te geloven. Mensen hebben het vermogen om verhalen te verzinnen en daar in te gaan geloven en ook op gaan vertrouwen. Ga jij maar eens proberen om een aap ervan te overtuigen zijn trosje bananen aan jou te geven in ruil voor een briefje van 5 euro. Hij zou je voor gek verklaren, want wat moet hij nou met dat briefje van 5 euro? De enige reden dat het voor ons werkt is omdat we erop vertrouwen dat we met dat briefje ook anderen kunnen betalen voor goederen of diensten. Zou dat vertrouwen er niet zijn, zoals bij een aap, dan zou de waarde van dat briefje van 5 euro helemaal niets zijn. Althans, je zou het kunnen gebruiken als toiletpapier of misschien voor in de openhaard. Maar laten we, voordat we meteen de diepte induiken, even beginnen bij het begin. Dat is wel zo handig.

CP-bitcoin-gold-how-it-started.png

Van ruilhandel naar de eerste betaalmiddelen

Want hoe en waarom zijn de eerste vormen van geld eigenlijk ontstaan? Daarvoor moeten we heel ver terug de geschiedenis in en terug naar een moment waarop er nog niet zoiets als geld bestond. Stel dat jij een schoenmaker van de hoogste orde bent en iedere dag in staat bent om drie paar van de mooiste schoenen te produceren. Hoe ga jij er dan voor zorgen dat je deze schoenen kunt omzetten in bijvoorbeeld boodschappen of een huis? Als er geen algemeen betaalmiddel is, dan heb je wel heel veel schoenen nodig om deze te kunnen ruilen voor een huis. Daarnaast moet je nog een makelaar vinden die geïnteresseerd is in 100 paar schoenen in ruil voor één van zijn huizen. Het omgekeerde geldt voor de dagelijkse boodschappen. Jouw schoenen zijn je veel meer waard dan het mandje aan etenswaren die je er in de prehistorische Albert Heijn voor kunt ruilen. Zou het dan niet handig zijn om in plaats van goederen voor goederen te ruilen, een soort algemeen geaccepteerd ruilmiddel te hebben? Iets wat makkelijk met je mee te dragen is; een universeel goed dat door iedereen wordt geaccepteerd. Eigenlijk is dat de basis van geld, de basis van een goede valuta. De eerste vormen van geld hebben ervoor gezorgd dat de handel en commercie konden floreren.

Die eerste vormen van geld zagen er heel anders uit dan je waarschijnlijk denkt. We zijn namelijk niet meteen begonnen met het gebruiken van munten, daar is heel wat tijd overheen gegaan. De eerste vormen van geld waren vaak relatief zeldzame producten zoals rijst, zout, edelmetalen, schelpen, cacaobonen en glazen kralen. In verschillende delen van de wereld werden verschillende producten als geld gebruikt.

Glazen kralen werden bijvoorbeeld van de 16e tot de 20e eeuw gebruikt als betaalmiddel in West-Afrika. Het was daar relatief moeilijk om aan de zeldzame kralen te komen en dus kon het prima fungeren als betaalmiddel. Het is namelijk niet handig als het heel makkelijk is om een betaalmiddel te produceren. Dan zou binnen de kortste keren de markt overspoeld raken met glazen kralen en zou de waarde ervan snel verdampen. Des te minder eenheden van een betaalmiddel er op de markt zijn, hoe hoger de prijzen van goederen worden. De glazen kralen in West-Afrika zijn een goed voorbeeld van hoe het uiteindelijk mis kan gaan met een betaalmiddel als er een overschot op de markt komt. Wat er namelijk gebeurde is dat de Europeanen er achter kwamen dat glazen kralen in West-Afrika fungeerde als betaalmiddel. Het toeval wilde dat het produceren van glazen kralen in Europa een stuk makkelijker was en dus gingen koopmannen vanuit Europa met schepen gevuld met glazen kralen richting Afrika. Daar kochten ze alle rijkdommen en goederen van de Afrikanen op waar ze waarde in zagen en overspoelden ze de markt met glazen kralen. Het eens zo zeldzame betaalmiddel was ineens niet zo zeldzaam meer en daardoor was de waarde flink afgenomen. Voordat de plaatselijke bevolking door had wat er precies gebeurde, zaten ze op bergen met glazen kralen, maar waren ze al hun rijkdommen kwijt aan de Europese handelaren. De glazen kralen werden ook gebruikt om de slavenhandel mee op gang te brengen en worden daarom in de geschiedenisboeken ook wel slavenkralen genoemd. Dit is één van de vele voorbeelden uit de geschiedenis waaruit blijkt hoe belangrijk het is dat een betaalmiddel schaar is en blijft. Schaarste is misschien wel het belangrijkste aspect voor een betaalmiddel om zijn waarde te kunnen blijven houden. Daarom zie je ook dat goud het door de geschiedenis heen zo goed heeft gedaan als betaalmiddel en middel om je rijkdom in op te slaan (store of value). Goud is namelijk zo zeldzaam dat er jaarlijks niet meer dan 1,5-2% van de totale beschikbare hoeveelheid bij wordt gedolven. Er is geen enkel goed dat aan deze schaarste kan tippen. Totdat in 2008 ineens Bitcoin werd gepresenteerd door Satoshi Nakamoto, een digitale asset waarvan in de code is vastgelegd dat er maximaal 21 miljoen van geproduceerd gaan worden. In theorie leent zich dat perfect om te gebruiken als oppotmiddel of betaalmiddel. Maar voordat we verder gaan over Bitcoin, duiken we eerst nog even dieper de monetaire geschiedenis in. Je gaat de waarde van cryptocurrencies namelijk nog beter begrijpen als je de gehele geschiedenis van ons geld kent. 

De opkomst en neergang van door goud gedekt geld

De volgende fase in de ontwikkeling van geld heeft alles te maken met het ontstaan van banken. Kooplieden die betalingen accepteerden in goud hadden al snel het probleem dat ze teveel van het edelmetaal in bezit hadden om te kunnen opbergen of zelfs beschermen. Ze wisten simpelweg niet wat ze ermee aan moesten;
ze hadden er geen plek voor. Daar wisten de lokale goudsmeden wel raad mee. Zij namen het goud van de kooplieden in beheer in de goudkluizen die zij toch al hadden. Voor deze dienst rekenden ze een kleine vergoeding. In ruil voor het goud kregen de kooplieden een bewijs van de goudsmid, waarop stond
hoeveel goud ze de goudsmid in bewaring hadden gegeven en wat de kwaliteit ervan was. De eerste vorm van briefgeld was hiermee geboren.

De voorraden van de goudsmeden werden al snel groter en groter en het duurde niet lang voordat een slimme goudsmid bedacht dat nooit iedereen tegelijkertijd zijn goud op zou komen halen. Hoe slim zou het zijn als hij tegen vergoeding een deel van het goud van de kooplieden ging uitlenen?
Ze gaven natuurlijk niet het fysieke goud in bruikleen, maar

 mensen die een lening afsloten kregen een promesse. Op vertoon van de promesse kon bij de goudsmid die hem heeft uitgegeven goud geclaimd worden. Deze promessen gingen fungeren als briefgeld en niemand had de behoefte om ze ooit om te wisselen voor goud, omdat ze vertrouwden dat de goudsmid toch wel garant zou staan voor zijn belofte. Hiermee werden goudsmeden de eerste banken en waren de promessen de eerste vormen van geldcreatie op basis van kredietverstrekking. Door het uitgeven van de leningen, de promessen, leenden de goudsmeden geld uit dat eigenlijk helemaal niet van hen was. Dit is wat wordt bedoeld met de term fractional reserve banking, die je welicht wel eens ergens voorbij hebt zien komen. In eerste instantie werd dit door private banken gedaan. Je zou het bijna niet geloven, maar tot en met de 19e eeuw waren er in de Verenigde Staten 5000 verschillende soorten bankbiljetten in omloop. Al deze biljetten waren door andere banken uitgegeven en alleen biljetten die door de grootste en meest kredietwaardige banken werden uitgegeven werden door iedereen geaccepteerd. In zekere zin kun je deze gekte misschien een klein beetje vergelijken met de duizenden altcoins zoals Ethereum, Ripple en Litecoin en Bitcoin Cash die we tegenwoordig op de markt voor cryptocurrencies zien.

Na verloop van tijd werd het uitgeven van bankbiljetten door private banken vervangen door de uitgifte van bankbiljetten door overheden. De Bank of England was na 1694 de enige bank in Engeland die het recht had om bankbiljetten uit te geven. In de Verenigde Staten kwam dit recht vanaf 1913 toe aan de Federal Reserve Bank. In Europa is dat de Europese Centrale Bank. Overheden realiseerden zich natuurlijk dat het alleenrecht op geldcreatie een enorme macht met zich meebrengt. Tot in de jaren ‘70 van de vorige eeuw werden deze door de overheid uitgegeven vormen van geld voor een groot deel gedekt door goud. In theorie kon je dus altijd naar de nationale bank gaan om je bankbiljetten om te ruilen voor goud, zoals op het biljet stond aangegeven.

Langzaam verdween deze belofte echter van de biljetten en in 1971 werd de gouden standaard definitief losgelaten. Voormalig President Nixon van de Verenigde Staten kondigde in dat jaar aan de de Amerikaanse dollar vanaf dat moment niet langer in goud omgezet kon worden op de internationale markten. In feite waren alle door overheden uitgegeven vormen van geld (fiatgeld) op dat moment niet meer dan stukjes papier. De enige reden waarom de munten en biljetten waarde hebben en gebruikt kunnen worden is omdat we massaal vertrouwen op de waardevastheid ervan. De meeste mensen denken er niet over na dat het eigenlijk een flinterdunne laag van vertrouwen is die ervoor zorgt dat het salaris wat je iedere maand ontvangt dezelfde waarde blijft vasthouden; dat jij na het ontvangen van je salaris zonder zorgen je boodschappen en hypotheek kunt betalen.

Voor de meeste mensen die in welvarende landen wonen lijkt het vanzelfsprekend dat ons geld altijd waarde blijft houden. Een euro is morgen toch ook nog een euro waard? Dat klopt, maar omdat overheden geld bijdrukken om de schulden die ze hebben af te betalen, komt er langzaam maar zeker meer geld in omloop. Dat zorgt voor de jaarlijkse inflatie die we zo gewoon zijn gaan vinden. Voor de lezers die dat niet weten, inflatie betekent het stijgen van de prijzen van goederen en daarmee een daling van de waarde van ons geld. Het officiële inflatiecijfer ligt in welvarende landen gemiddeld rond de 2-3%, al zijn er onder kleine groepen van mensen twijfels over de betrouwbaarheid van deze cijfers. Inflatiecijfers van deze orde van grootte zijn geen enorm probleem, maar er zijn landen waar ze te maken hebben gehad met hyperinflatie. In landen als Venezuela en Zimbabwe was het niet ongewoon dat mensen naar de supermarkt renden op het moment dat ze hun salaris ontvingen omdat ze anders misschien geen brood konden kopen. Hoe bizar is dat?

De reden voor het ontstaan van Bitcoin

De groep van mensen die zich druk maakten om de werking van ons financiële systeem, waarin inflatie en geldcreatie aan de orde van de dag is, werd groter en groter. Volgens hen moesten we terug naar de goudstandaard om de waarde van ons geld in ieder geval enigszins te kunnen garanderen. Maar waarom zouden overheden daar naar luisteren als ze door middel van het monopolie op geldcreatie de hele samenleving en economie eenvoudig naar hun hand kunnen zetten? Wat we nodig hebben is een onafhankelijke vorm van geld die niet zomaar door overheden aan banden gelegd kan worden. Ga je zomaar je eigen geld creëren en gebruiken, dan kan dit een flinke bedreiging zijn voor overheden. Vooral als het massaal gebruikt gaat worden en mensen het in plaats van fiatgeld gaan gebruiken. Het is dan ook geen verrassing dat de Amerikaanse overheid, kort na de aankondiging van de Libra munt van Facebook, per brief duidelijk heeft gemaakt dat de ontwikkeling van het project per direct moet stoppen tot ze het nader onderzocht hebben. In de brief wordt letterlijk gesproken over een bedreiging van het huidige monetaire systeem en dus de Amerikaanse dollar.

Precies om deze reden zijn decentrale cryptocurrencies, zoals bitcoin ontstaan in 2009. Indien ze voldoende gedecentraliseerd zijn, is het namelijk niet mogelijk om ze te stoppen. Tenzij natuurlijk de stekkers uit het internet worden getrokken, maar dat zal niet snel gebeuren. Het interessante aan bijvoorbeeld Bitcoin is dat er in de code is vastgelegd dat er maximaal 21 miljoen in omloop zullen geraken. Er zullen nooit meer bitcoins bijgedrukt of gemaakt kunnen worden. Met Bitcoin hebben we voor het eerst in de geschiedenis een digitale asset die ook nog eens een ultieme vorm van schaarste heeft. In zeker zin kun je cryptocurrencies vergelijken met goud, maar daar zou je de digitale munten in mijn ogen tekort mee doen. Ze zijn namelijk ook nog eens heel makkelijk overdraagbaar, hoe bizar is het dat je voor 30 cent een paar miljoen kunt overmaken? Zonder dat daar een tussenpersoon aan te pas hoeft te komen. Verder zijn (voldoende gedecentraliseerde) cryptocurrencies niet door de politiek te beïnvloeden, ze kunnen niet bij de grens worden tegengehouden. Het is een unieke vorm van geld en een hele bijzondere nieuwe asset.

Het is natuurlijk lastig om voorspellingen te doen over de toekomst. De technologie bestaat pas iets meer dan tien jaar en heeft nog vele stappen te gaan voordat het kan gaan fungeren als wereldwijd betaalmiddel. Wij zijn heel benieuwd hoe de wereld en met name ons financiële systeem er na de komende tien jaar van Bitcoin en andere cryptocurrencies zoals Ethereum, Ripple en Litecoin uit zal zien. Er zou zomaar eens een hoop kunnen veranderen!